- "Tablolarınızı Değerinde Satın"
Bizi Takip Edin :
Antika alım merkezimizin web sitesinde Hattat Ahmed Râkım Kimdir? Osmanlı Hat Sanatında Zarafetin ve İhtişamın Ölümsüz Temsilcisi konusunu ele aldık.
Geleneksel Türk ve İslam sanatları, yüzyıllar boyunca büyük bir sabır, manevi bir disiplin, derin bir estetik anlayış ve sarsılmaz bir inanç ile nesilden nesile aktarılmış, medeniyetimizin en nadide ve kıymetli incileri olarak günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. Bu köklü, ihtişamlı ve kutsal kabul edilen sanat dallarının en başında ise hiç şüphesiz ki hat sanatı gelmektedir. Arap harflerinin belirli ölçüler, matematiksel dengeler, altın oranlar ve ruhani bir coşku ile kağıda, taşa, ahşaba veya deriye nakşedilmesi anlamına gelen bu sanat, Osmanlı İmparatorluğu'nun zirve dönemlerinden günümüz modern dünyasına kadar uzun ve meşakkatli bir yolculuk yapmıştır. İşte bu tarihi yolculukta, klasik geleneğin en güzel örneklerini veren ve kalemiyle asırları aşan bir zarafet sunan önemli şahsiyetlerden biri de Hattat Ahmed Râkım olarak karşımıza çıkmaktadır.
Özellikle antika eser koleksiyonerleri, prestijli sanat galerileri, müzeler ve Hat Yazısı Alan Yerler için Hattat Ahmed Râkım eserleri, taşıdıkları yüksek estetik değer, klasik kurallara olan tavizsiz bağlılık, tarihi belge niteliği ve Osmanlı sanatının ruhunu yansıtmaları bakımından muazzam bir öneme ve değere sahiptir. O, harflerin anatomisini en ince ayrıntısına kadar özümsemiş, istif (kompozisyon) sanatında benzersiz bir denge kurmuş ve ardında paha biçilemez levhalar bırakmış müstesna bir sanatkardır. Bu son derece kapsamlı ve derinlemesine hazırlanmış makalede, Hattat Ahmed Râkım hayatı, sanat felsefesi, eserleri, etkilendiği ekoller, hat sanatındaki ustalığı ve günümüz antika piyasasında onun eserlerinin neden bu denli arandığı tüm detaylarıyla incelenecektir. Amacımız, hem bu büyük sanatkârı tüm yönleriyle tanıtmak hem de antika ve eski hat yazısı alanlar için bu eşsiz eserlerin ekspertiz, değerleme ve korunma süreçlerine derinlemesine bir ışık tutmaktır.
Hat sanatı, İslam dünyasında asırlardır "cismani aletlerle meydana getirilen ruhani bir hendese (geometri)" olarak tanımlanmıştır. Kuran-ı Kerim'in en güzel, en saygın ve en estetik şekilde yazılması gayesiyle doğan bu sanat, zamanla sadece kitap sayfalarında kalmamış; mimari yapıların en büyük süsleme unsuru, evlerin, sarayların ve tekkelerin en değerli duvar levhaları haline gelmiştir. Osmanlı hat sanatı tarihi, Şeyh Hamdullah ile başlayan, Hafız Osman ile olgunlaşan ve Râkım ekolü ile celi yazılarda zirveye ulaşan muazzam bir tekamül sürecidir.
Bu uzun ve ihtişamlı silsile içinde "Râkım" ismi, hat sanatında başlı başına bir devrim, bir zirve ve bir mükemmeliyet ölçüsü olarak kabul edilir. Hattat Ahmed Râkım, bu köklü ismin ve ekolün estetik duruşunu kendi döneminde başarıyla sürdüren, klasik kuralların dışına çıkmadan o kurallar içerisindeki gizli cevheri ve estetik esnekliği ortaya çıkaran çok kıymetli bir kalem erbabıdır. Onun eserleri, Osmanlı'nın o görkemli, vakur ve asil duruşunu kağıt üzerinde harflerin diliyle anlatan birer medeniyet vesikasıdır. İslam sanatları koleksiyonerleri için onun kaleminden çıkmış bir esere sahip olmak, sadece bir sanat objesine değil, asırlarca demlenmiş bir kültürel mirasa bekçilik yapmak anlamına gelmektedir.
Hattat Ahmed Râkım hayatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun o derin ilim ve sanat ikliminde filizlenmiş, sabır ve meşakkatle yoğrularak olgunlaşmış bir sanat serüvenidir. Klasik dönem Osmanlı hattatlarının büyük çoğunluğunda olduğu gibi, onun da çocukluk yılları Kuran-ı Kerim eğitimi, Arapça ve temel dini ilimlerin tahsili ile geçmiştir. Bu erken dönem eğitimi, onun harflerle olan uhrevi bağını kurmuş ve kelimelerin sadece şekilden ibaret olmadığını, her bir harfin derin bir manevi karşılığı olduğunu anlamasını sağlamıştır.
Hat sanatına olan derin tutkusu, onu dönemin en saygın ustalarının rahle-i tedrisine (eğitim halkasına) yönlendirmiştir. Klasik sanatlarımızda bilgi ve tecrübe, modern okullardaki gibi teorik olarak öğrenilmez. "Meşk" adı verilen, ustanın talebesinin eline kalemi vererek bizzat harfi nasıl çizeceğini gösterdiği, usta-çırak ilişkisine dayanan çok özel, son derece zorlu ve manevi bir eğitim sistemi mevcuttur. Hattat Ahmed Râkım, bu uzun ve meşakkatli meşk sürecinde aylar boyunca sadece "Rabbi Yessir" duasını yazarak kalemin açısını, mürekkebin kağıt üzerindeki akışını ve elin titremesini kontrol etmeyi öğrenmiştir.
Hocalarının katı disiplini altında "Sülüs" ve "Nesih" yazının o muazzam ve zorlu kurallarını, harflerin anatomisini, zülfelerin (harf uçlarındaki ince kıvrımların) estetiğini ve istif sanatının akıl almaz derinliklerini en ince ayrıntısına kadar meşk etmiştir. Yıllar süren bu sabır testinin ardından, hocalarının takdirini kazanarak icazetname (diploma) almış ve sanat eserlerinin altına kendi adını yazmaya (ketebe koymaya) hak kazanmıştır. Bu icazet, sadece bir yazma izni değil, aynı zamanda o büyük silsileye (zincire) eklenmenin verdiği büyük bir manevi sorumluluktur.
Hat sanatında bir hattatın kendi üslubunu (tavrını) bulması, ancak klasik kuralları kusursuz bir şekilde özümsedikten, binlerce sayfa karalama yaptıktan ve on binlerce saat mürekkep yaladıktan sonra mümkün olabilir. Hattat Ahmed Râkım eserleri, klasik Osmanlı ekolünün o sarsılmaz dengesini ve vakur duruşunu en berrak şekilde yansıtan şaheserlerdir. O, harflerin bin yıllık anatomik sınırlarını asla ihlal etmemiş, ancak harfleri bir araya getirirken (istif yaparken) o muazzam estetik vizyonunu kağıda nakşetmiştir.
Onun eserlerine bakıldığında ilk göze çarpan özellik, "muazzam bir asalet, sükunet ve kusursuz bir mimari denge"dir. Harfler birbirini ezmez, birbirinin alanına haksızca tecavüz etmez; aksine birbirini tamamlar, kucaklar ve görünmez bir estetik bağ ile destekler. Harflerin kalınlaşma (şakk-ı kalem) ve incelme (zülfe) noktaları öylesine pürüzsüz ve nettir ki, kalemin kağıt üzerinde hiç takılmadan, adeta bir pınardan akan su gibi berrak bir şekilde süzüldüğü hissedilir.
İstif (kompozisyon) sanatında büyük bir zekaya sahiptir. Karmaşık bir ayet veya uzun bir hadisi, kağıt üzerinde dairevi, oval, damla veya dikdörtgen bir forma sokarken harfleri öylesine akıllıca yerleştirir ki, ortada ne gözü rahatsız eden anlamsız bir boşluk kalır ne de harflerin okunurluğunu bozan bir sıkışıklık olur. Bilinçli antika uzmanları ve Hat Yazısı Alan Yerler, bir eserin uzaktan sadece silüetine baktıklarında bile o eserdeki altın oranı, harflerin o tok ve asil duruşunu hemen fark ederler. Onun yazılarında asla bir acelecilik veya telaş göremezsiniz; her bir harf büyük bir teslimiyetin ve kendinden emin bir ustalığın asırlık meyvesidir.
Hat sanatı kendi içinde "Aklâm-ı Sitte" (Altı Kalem) adı verilen klasik yazı türlerine ayrılır. Bir hattatın bu yazı türlerinin hepsinde aynı mükemmelliyete ulaşması son derece zordur. Hattat Ahmed Râkım, aldığı sağlam eğitimin bir neticesi olarak özellikle Sülüs, Celi Sülüs ve Nesih yazılarda dönemin en kıymetli eserlerini veren isimlerden biri olmuştur.
1. Sülüs ve Celi Sülüs Yazı: Sülüs, kelime anlamı olarak "üçte bir" demektir ve hat sanatının anası (Ümmü'l-Hutut) kabul edilir. Harflerin kavisli yapısının dik yapısına oranını ifade eden sülüs, son derece hareketli, coşkulu, kavisli ve gösterişli bir yazıdır. Celi sülüs ise bu yazının uzaktan okunabilecek kadar büyük kalın kamış kalemlerle yazılmış, genellikle levhalarda ve mimari eserlerde kullanılan formudur. Hattat Ahmed Râkım, celi sülüs yazıda muazzam bir bilek gücüne ve omuz dengesine sahipti. O devasa harfleri tek bir nefeste, kesintisiz ve milimetrik hata yapmadan çizebilmesi, onun ustalığının en büyük kanıtıdır. Harflerin gövdelerindeki o dolgunluk ve uç kısımlarındaki o ince zarafet, eserlerine inanılmaz bir dinamizm katar.
2. Nesih Yazı: Kuran-ı Kerim yazımında, dua mecmualarında ve klasik kitaplarda kullanılan, daha küçük boyutlu, son derece okunaklı, sade ve seri yazılabilen bir yazı türüdür. Ahmed Râkım'ın nesih hattı, adeta incecik bir ipe dizilmiş aynı boydaki inci taneleri gibi pürüzsüz, ahenkli ve son derece estetiktir. Özellikle büyük boyutlu Hilye-i Şerif levhalarının orta kısmındaki ana metinleri (göbek kısmını) bu nesih yazıyla büyük bir huşu içinde kaleme alır, sülüs ile nesihin o muazzam kontrastını ve uyumunu kağıda nakşederdi.
Günümüzde geleneksel sanatlarımıza ve tarihi mirasımıza olan kültürel ilginin büyük bir ivmeyle yeniden canlanması, hat sanatını sadece müzelerde camekanlar ardında sergilenen objeler olmaktan çıkarmıştır. Bu eserler artık çağdaş yaşam alanlarını, prestijli ofisleri ve özel malikaneleri süsleyen, aynı zamanda çok güçlü ve güvenilir bir koleksiyon değeri taşıyan antika başyapıtlar haline gelmiştir. Bu bağlamda, profesyonel sanat galerileri, müzayede evleri ve kurumsal Hat Yazısı Alan Yerler, portföylerine kaliteli, orijinal, silsilesi sağlam ve iyi korunmuş eserleri katmak için büyük bir gayret içindedirler.
Hattat Ahmed Râkım eserleri, koleksiyon dünyasında ve antika piyasasında eşsiz, aranılır ve çok kıymetli kabul edilir. Bunun birkaç temel sebebi vardır:
Tarihi Derinlik ve Silsile: Klasik Osmanlı dönemine ait bir esere sahip olmak, tarihin o ihtişamlı sayfalarından birine dokunmak demektir. Eserin silsilesi (hattatın kimden eğitim aldığı), o eserin sanat tarihi açısından bir "belge" niteliği taşımasını sağlar.
Üretim Sürecindeki Meşakkat: Bir Hilye-i Şerif veya büyük boyutlu bir Celi Sülüs levhanın yazılması, tezhiplenmesi (süslenmesi) ve tamamlanması aylar süren bir emeğin ürünüdür. Bu eserler fabrikasyon değildir; her biri tek, benzersiz ve biriciktir. Orijinal el yazması bir eserin kopyası yoktur.
Estetik Kusursuzluk: Dönemin ustaları, hata yapma lüksüne sahip değillerdi. Eserdeki o muazzam altın oran, milimetrik hesaplamalar ve görsel şölen, eski hat yazısı alanlar için en önemli alım kriteridir. Bu eserler sadece bugünkü estetik ihtiyaçları karşılamakla kalmaz, nesiller sonrasına aktarılacak devasa bir tarihi mirasa bekçilik etme onurunu da beraberinde getirir.
Sanat ve antika piyasasında, eserlerin manevi ve maddi kıymeti çok yüksek olduğu için zaman zaman taklit (sahte) veya yüksek teknolojili röprodüksiyon (gelişmiş matbaa baskısı) eserlerle karşılaşmak maalesef ihtimal dahilindedir. Bu kritik noktada hat sanatı ekspertiz süreçleri ve alanında uzmanlaşmış, güvenilir, kurumsal firmaların tecrübesi devreye girmektedir. Bir levhanın gerçekten büyük usta Hattat Ahmed Râkım elinden çıkıp çıkmadığını tespit etmek, son derece kapsamlı, teknik ve akademik bir uzmanlık gerektirir.
Profesyonel ekspertiz süreci şu temel aşamalardan oluşur:
1. Ketebenin (İmzanın) Analizi ve Hattatın Kimliği: Hat sanatında hattat, eserini bitirdikten sonra genellikle sol alt köşeye büyük bir tevazu ile "Ketebehu Ahmed Râkım" (Bunu Ahmed Râkım yazdı) veya "Şevvaha Ahmed" (Bunu Ahmed karaladı) şeklinde imzasını atar. Buna ketebe denir. Bir hattatın ketebesindeki harf dönüşleri, o kendine has karakteristik bilek hareketi ve şahsi kaligrafi üslubu, uzmanlar tarafından tıpkı bir parmak izi veya bir DNA dizilimi gibi anında tanınır. Sahtekarlar yazının ana gövdesini taklit etseler bile, ketebedeki o rahat ve doğal akışı asla kopyalayamazlar.
2. Mürekkebin Mikroskobik İncelenmesi ve Şakk-ı Kalem İzleri: Orijinal bir el yazması eser, büyüteç (lüp) veya özel mikroskop altında incelendiğinde üç boyutlu bir fiziki doku sunar. Kamış kalemin aharlı kağıt üzerinde ilerlerken bıraktığı o ince mikro izler, mürekkebin harfin başlangıç noktasında yoğunlaşması (kalemin mürekkep boşaltması) ve bitişe doğru yavaşça incelmesi orijinal eserin tartışmasız fiziki kanıtıdır. Harflerin kenarlarındaki doğal ve organik izler, "şakk-ı kalem" denilen kalemin uç yarığının kağıtta bıraktığı yol, mikroskobik incelemede kendini ele verir. Makine veya dijital baskılarda ise mürekkep tamamen ölü, düz, kağıt yüzeyinde mikro bir kabarıklık yapmayan pikselli bir leke halindedir.
3. Üslup, İstif Doğrulaması ve Dönemsel Analiz: Hattat Ahmed Râkım yazılarındaki harf kalınlık oranları, zülfelerin duruşu ve kelimelerin birbiriyle olan altın oranlı ilişkisi o kadar şahsına münhasırdır ki, yetenekli taklitçiler harfleri bakarak doğru çizseler bile o genel ruhu, o sükuneti ve matematiksel dengeyi asla yakalayamazlar. Ayrıca ekspertiz sırasında eserin etrafındaki tezhip (süsleme) motifleri de incelenir. Tezhibin tarzı, kullanılan altının yapısı ve boyaların cinsi, eserin yazıldığı dönem ile uyumlu olmak zorundadır.
Osmanlı hat sanatı ve klasik hat disiplinini, sıradan bir tipografik eylemden veya modern grafik tasarımdan ayıran en hayati özellik, kullanılan malzemelerin tamamen doğal, organik ve asırlarca bozulmadan dayanacak şekilde büyük bir meşakkatle, özel formüllerle üretilmiş olmasıdır. Hat Yazısı Alan Yerler, bir antika hat levhası için değerleme yaparken eserin yaşını, kalitesini ve orijinalliğini belirlemek adına doğrudan bu malzemelerin dokusunu ve eserin fiziksel bütünlüğünü incelerler. Dönemin ustaları gibi Hattat Ahmed Râkım da, ömrü boyunca bu geleneksel usullerden, hocalarından gördüğü klasik malzeme kullanımından zerre kadar taviz vermemiştir.
Aharlı Kağıt (Terbiyeli Kağıt): Klasik hat sanatında asitli, fabrikasyon ham kağıtlar asla kullanılmaz. Kullanılan el yapımı organik kağıtlar önce çay, soğan kabuğu veya ceviz yaprağı gibi bitkisel boyalarla kazanlarda uzun süre kaynatılarak renklendirilir. Bu işleme kağıt boyama denir ve kağıdın gözü yormayan o tatlı krem rengini almasını sağlar. Daha sonra yüzeye nişasta ve şap karışımı bir sıvı yedirilir. En önemli ve meşakkatli aşama ise "ahar" adı verilen işlemdir. Çürütülmüş yumurta akı ve şap karışımı kağıda defalarca sürülür. Kuruyan kağıt, "mühre" adı verilen akik taşıyla saatlerce, bazen günlerce parlatılır. Bu işlem sayesinde kağıdın gözenekleri tamamen kapanır, yüzey adeta cam gibi pürüzsüz ve parlak olur. İs mürekkebi kağıdın içine sızıp dağılmaz; hattat bir hata yaptığında ucu küt bir tashih bıçağıyla mürekkebi kağıdı zedelemeden kazıyıp rahatlıkla düzeltebilir. Ahmed Râkım'ın eserlerindeki o tok, sağlam ve parlak zemin duruşu, işte bu asırlık kağıt terbiyesi geleneğinin muazzam bir sonucudur.
İs Mürekkebi (Bezir Mürekkebi): Geleneksel hat mürekkebi, günümüzdeki kimyasal mürekkeplerden tamamen farklıdır. Bezir yağı, zeytinyağı veya çam çırasının havasız is odalarında yavaş yavaş yakılmasıyla toplanan is (kurum), arap zamkı, saf su ve hoş koku vermesi için gül suyu ile karıştırılır. Bu karışım havanda on binlerce kez, bazen aylarca dövülerek terbiye edilir. Dövüldükçe is partikülleri parçalanır ve mürekkep parlar. Bu mürekkebin en büyük mucizesi, kimyasal asit içermediği için kağıdı zamanla yakıp çürütmemesi ve güneş ışığına maruz kalsa bile asla solmamasıdır. Aksine, zaman geçtikçe, eser eskidikçe rengi daha da oturur, matlaşır ve o kadifemsi, efsanevi siyahlık kazanır.
Kamış Kalem, Makta ve Kalemtıraş: Hattatın en sadık dostu ve sanatının aracı, güney bölgelerindeki özel bataklıklardan (örneğin İran'ın Dizful bölgesi) kesilip at gübresinde yıllarca bekletilerek sertleştirilen, özel olarak terbiye edilen kamış kalemlerdir. Kalemin ucu, yazılacak yazı türüne (sülüs, nesih, ta'lik) ve harfin büyüklüğüne göre çok özel açılarla kesilir. Bu kesim işlemi, "makta" adı verilen fildişi, sedef veya kemik bir altlık üzerinde, son derece keskin ve zarif özel "kalemtıraş" bıçaklarıyla yapılır. O devasa celi sülüs harfleri tek bir nefeste, hiç kesintisiz ve pürüzsüz çizebilmek, kalemi açışındaki o efsanevi ustalığın ve kalemi tutuşundaki manevi teslimiyetin bir sonucudur.
Asırlık geleneksel ve tamamen organik malzemelerle üretilmiş olsalar da, aharlı kağıt ve is mürekkebi yapıları gereği yanlış saklama koşullarına, fiziksel dış etkenlere ve zamana karşı oldukça hassastır. Eski hat yazısı alanlar veya evinde, ofisinde, koleksiyonunda böylesine değerli bir antika hat levhası bulunduran bilinçli sanatseverler, bu eşsiz eserlerin korunması ve geleceğe taşınması hususunda çok titiz davranmalıdır. Aksi takdirde, paha biçilemez bir Osmanlı şaheseri kısa sürede geri dönülmez hasarlar alabilir.
1. Asit Yanığı Riski ve Doğru Çerçeveleme: Eserler kesinlikle sıradan kırtasiyelerde satılan asitli fabrikasyon paspartularla veya ucuz kimyasal bantlarla çerçevelenmemelidir. Asitli kartonlar, zamanla eserin hava almasını engeller ve kağıdın kenarlarından merkeze doğru kahverengi lekeler oluşturur. Literatürde "asit yanığı" olarak bilinen bu durum, kağıdı kısa sürede gevreterek parçalanmasına ve un ufak olmasına neden olur. Çerçeveleme işleminde mutlaka yüzde yüz pamuktan üretilmiş, asitsiz (acid-free) müze tipi paspartular ve esere zarar vermeyen doğal yapıştırıcılı kağıt bantlar kullanılmalıdır. Eser çerçevenin camına doğrudan temas etmemeli, arada mutlaka bir boşluk (derinlik) bırakılmalıdır.
2. Işık (UV) ve İklimlendirme (Nem) Kontrolü: Eser, hiçbir koşulda doğrudan güneş ışığı alan duvarlara, kalorifer peteklerinin üstüne veya klimanın tam karşısına asılmamalıdır. Ultraviyole (UV) ışınları, is mürekkebini soldurmasa bile özellikle eserin etrafındaki tezhipte (altın süslemede) kullanılan bitkisel doğal renklerin solmasına, altının matlaşmasına yol açabilir. Bu sebeple çerçeve camı olarak ışığı kıran, UV korumalı özel müzecilik camları tercih edilmelidir. Ortamın nem seviyesi ideal olarak yüzde 45 ile 55 bandında, sıcaklığı ise 18 ile 22 derece arasında sabit tutulmaya çalışılmalıdır. Aşırı nem kağıdın ahar tabakasını bozar, mürekkebin kusmasına (dağılmasına) ve kağıtta mantar (foxing) oluşmasına neden olurken, aşırı kuruluk kağıdın kırılarak dökülmesine yol açar.
3. Profesyonel Restorasyon ve Konservasyonun Önemi: Zamanın yıpratıcı etkisine maruz kalmış, yırtılmış, tavan akması sonucu su almış veya kitap kurtları tarafından yenmiş bir eser, asla sanat alanında uzman olmayan amatör kişilerce temizlenmeye, ıslak bezle silinmeye veya evdeki yapıştırıcılarla tamir edilmeye çalışılmamalıdır. Yanlış sürülen bir kimyasal vernik veya sentetik bant, eserin tüm koleksiyon değerini bir anda tamamen sıfırlar ve eseri çöp haline getirir. Restorasyon işlemleri, sadece "Kağıt Restorasyonu ve Konservasyonu" alanında akademik eğitim almış, kimyasalları ve eski kağıt dokusunu tanıyan uzman profesyoneller tarafından özel laboratuvar ortamlarında mikroskop altında yapılmalıdır. Hat sanatı ekspertiz uzmanları, eserin kondisyonunu incelerken daha önce esere yanlış ve agresif bir müdahale (over-restoration) yapılıp yapılmadığını ilk bakışta anlarlar ve eserin değerlemesini bu duruma göre titizlikle belirlerler.
İslam sanatları tarihi boyunca hat sanatı hiçbir zaman salt bir güzel yazı yazma tekniği, boşlukları dolduran basit bir grafik tasarım veya sıradan bir dekoratif unsur olarak görülmemiştir. Bu sanatın kökeninde muazzam bir inanç, teslimiyet ve maneviyat yatar. Harflerin arkasında, evrenin yaratılışına, tasavvufi düşünce sistemine ve ilahi aşka dair çok derin, mistik ve felsefi anlamlar gizlidir. Hattat Ahmed Râkım gibi dev ustalar, eserlerini kurgularken, istifini çizerken sadece görsel ve yüzeysel bir estetik aramamış; aynı zamanda yazının ihtiva ettiği o kutsal manayı, harflerin fiziksel duruşuyla destekleyen büyük birer gönül insanı olmuşlardır.
Hat sanatında harflerin kendi başlarına birer kimliği ve tasavvufi karşılığı vardır. Örneğin, "Elif" harfi, dik, sarsılmaz, yalın ve tek duruşuyla Allah'ın birliğini (Tevhid inancını), doğruluğu, asaleti ve yaratılışın başlangıcını sembolize eder. Kainattaki diğer tüm harfler Elif'in farklı şekillere girmesinden, eğilip bükülmesinden meydana gelmiştir. "Vav" harfi ise anne karnındaki masum bir cenini, insanın Allah (c.c) karşısındaki sonsuz acziyetini, namazdaki secde halini, mutlak teslimiyeti ve tevazuyu temsil eder. Usta hattatların o muazzam istiflerinde Elif harfleri adeta aşılmaz bir tapınağın sarsılmaz sütunları gibi eseri dimdik ayakta tutarken, Vav harfleri o muazzam kavisleriyle, yumuşak geçişleriyle esere sonsuz bir şefkat ve kucaklayıcı bir teslimiyet katar.
Klasik dönem hattatları yazı rahlesine oturmadan önce mutlaka manevi bir hazırlık yapar, abdest alır ve kalemi ellerine alırken içsel dualar ederlerdi. "Rabbi Yessir vela tuassir" (Rabbim kolaylaştır, zorlaştırma) duası her hattatın kalemi kağıda değdirmeden önceki ilk zikridir. Sanatlarını sadece bir zanaat, bir geçim kaynağı olarak değil, bir ibadet vecdiyle icra ettikleri için eserleri bugün bile o muazzam ruhaniyeti taşımaktadır. Bir antika uzmanı veya sanatsever, Hattat Ahmed Râkım levhasına baktığında sadece siyah mürekkebin beyaz kağıt üzerindeki mükemmel ve matematiksel dağılımını görmez; asırlarca demlenmiş köklü bir inancın, derin bir felsefenin ve sabırla yoğrulmuş bir tevekkülün kağıda yansımış somut dışa vurumunu seyreder. Bu ruhaniyet eksik olduğunda, çizgi ne kadar doğru olursa olsun, eserin kalplere dokunması ve asırları aşması imkansızdır.
Günümüzde, globalleşen, hızla dijitalleşen ve her şeyin fabrikasyon olarak saniyeler içinde üretildiği dünyada, el emeğine, asırlık geleneğe, sabra ve ruhaniyete duyulan hasret her geçen gün daha da artmaktadır. İnsanlar, mekanlarını ruhu olmayan basılı posterlerle değil, yaşanmışlığı olan, bir ustanın göz nurunu taşıyan ve tarihi bir derinliği olan antika eserlerle süslemek istemektedirler. Bu güçlü sosyolojik durum, geleneksel Türk İslam sanatları piyasasını hem yerel hem de uluslararası düzeyde ciddi şekilde canlandırmış ve büyütmüştür.
Kurumsal Hat Yazısı Alan Yerler ve antika galerileri, kültürel mirasımızın en önemli tapuları sayılan bu kıymetli eserlerin doğru ekspertizinin yapılması, layık olduğu şekilde korunması ve yeni nesil bilinçli koleksiyonerlere güvenle ulaştırılması konusunda çok kritik, adeta tarihi bir sorumluluk üstlenmektedirler. Hattat Ahmed Râkım gibi klasik Osmanlı ustalarının eserleri, sanat piyasasının en güvenilir ve değeri nesilden nesile sürekli artan kültür varlıkları olarak kabul edilir. Bu eserlerin dünyadaki sayısı sınırlıdır, bir daha üretilmeleri mümkün değildir ve zaman geçtikçe nadirlikleri artmaktadır.
Bir antika hat levhasının el değiştirmesi sadece basit bir ticari işlem veya bir alım-satım faaliyeti değil, aynı zamanda çok kıymetli kültürel bir emanetin el değiştirmesi, bir medeniyet mirasının devridir. Bu yüksek bilinçle hareket eden kurumsal alıcılar, satıcılar ve sanatseverler, eserlerin en iyi koşullarda muhafaza edilerek gelecek nesillere eksiksiz bir şekilde aktarılmasında sağlam bir kültür köprüsü vazifesi görmektedirler. Profesyonel değerleme ve alım süreçleri, eserlerin karanlık tavan aralarından, rutubetli depolardan kurtarılarak hak ettikleri saygınlığı görmelerini ve sanat tarihimizdeki yerlerini sağlamlaştırmalarını sağlamaktadır.
Yüzyıllar öncesinin o derin, ilim dolu ve estetik odaklı Osmanlı medeniyet ikliminde yetişmiş olan Hattat Ahmed Râkım, elindeki kamış kalemle sadece beyaz kağıtları karalamamış; medeniyetimizin inceliğini, asaletini, zarafetini ve ilahi aşka olan derin saygısını nakış nakış tarihe kazımış ölümsüz bir ustadır. O, hat sanatının o bin yıllık katı kuralları içerisinde eriyip kaybolmak yerine, o kuralların ihtişamını kullanarak asırları aşan şaheserler bırakmayı başarmış müstesna bir şahsiyettir.
Bugün üst düzey müzelerde, prestijli sanat galerilerinde, büyük müzayedelerde ve Hat Yazısı Alan Yerler bünyesinde büyük bir ihtimam, saygı ve sevgiyle korunan, değer biçilen Hattat Ahmed Râkım eserleri, sadece kağıt, ahar ve siyah mürekkepten oluşan fiziksel nesnelerden çok daha öte ve ulvi manalar taşımaktadır. Onlar, bizim köklü medeniyet tasavvurumuzun, emsalsiz estetik zarafetimizin, dünya görüşümüzün, sabrımızın ve sarsılmaz inancımızın elle tutulur, gözle görülür en somut şahitleridir.
Böylesine eşsiz sanat eserlerinin ve tarihi levhaların gerçek kıymetini bilmek, onların barındırdığı ruhaniyeti anlamak, maddi ve manevi değerlerine yakışır en doğru koşullarda muhafaza ederek gelecek kuşaklara birer medeniyet vesikası, birer kimlik belgesi olarak miras bırakmak, sadece antika toplayan sanatseverlerin değil, bu topraklarda yaşayan, geçmişiyle bağını koparmak istemeyen ve kültürüne sahip çıkan her aydının en büyük kültürel sorumluluğudur. Geçmişin köklerinden beslenip, gövdesini sabırla büyüterek dallarıyla geleceğe uzanan bu büyük ustaların kalemlerinden dökülen her bir damla mürekkep, medeniyetimizin yolunu aydınlatmaya devam edecektir. Ruhu şad, eseri ve kalemi daim olsun.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş